Wat is tokenomics? Het aanbod en de economie van tokens uitgelegd

Tokenomics, kort voor token economics, is het economische ontwerp van een cryptotoken: hoeveel tokens er bestaan, wie ze heeft gekregen, hoe nieuwe tokens worden aangemaakt of vernietigd, en waarvoor de token wordt gebruikt. Het komt bij een cryptoproject het dichtst in de buurt van monetair beleid, en het verklaart voor een groot deel waarom de koers van een token in de loop van de tijd stijgt of daalt.

Je hoeft geen econoom te zijn om tokenomics te lezen. Een handvol cijfers over het aanbod en een grafiek van de verdeling vertellen je het meeste van wat je moet weten voordat je koopt.

Wat is tokenomics in crypto?

Tokenomics is het regelboek dat bepaalt hoe een digitaal activum wordt uitgegeven en waarom mensen het zouden willen hebben. De regels staan meestal in smart contracts en in de whitepaper van het project, en ze beantwoorden vier vragen: hoeveel tokens er zijn, wie ze aanhoudt, hoe het aanbod in de loop van de tijd verandert, en wat tokenhouders ermee kunnen doen.

Bitcoin is het klassieke voorbeeld. De tokenomics is eenvoudig: een harde limiet van 21 miljoen coins, nieuwe coins die worden aangemaakt als beloning voor miners die met rekenkracht transacties valideren, en een beloning die ongeveer elke vier jaar halveert. De meeste tokens die sindsdien zijn gelanceerd, kopiëren delen van dat model en voegen er eigen regels aan toe.

De kern: het tokenaanbod in drie getallen

Het tokenaanbod is niet één getal maar drie, en het verschil daartussen zegt meer dan elk getal afzonderlijk.

• Circulerend aanbod: de tokens die bestaan en vandaag verhandeld kunnen worden.
• Totaal aanbod: alle tokens die tot nu toe zijn aangemaakt, inclusief tokens die vastzitten of in een kas worden aangehouden.
• Maximaal aanbod (max supply): het grootste aantal tokens dat ooit kan bestaan. Sommige tokens hebben een vast aanbod met een harde limiet; andere hebben een onbeperkt aanbod.

Het circulerend aanbod is wat de markt vandaag verhandelt. Het maximale tokenaanbod vertelt je hoeveel nieuw aanbod er nog kan bijkomen.

Marktkapitalisatie en fully diluted valuation

Marktkapitalisatie is het circulerend aanbod vermenigvuldigd met de huidige marktprijs. Fully diluted valuation (FDV) gebruikt in plaats daarvan het maximale aanbod. Een groot verschil tussen de twee betekent dat er nog veel meer tokens aankomen.

Een uitgewerkt voorbeeld. Stel dat een token wordt verhandeld tegen € 0,50, met 100 miljoen tokens in omloop en een maximaal aanbod van 1 miljard:

Als je voor € 500 koopt, krijg je 1.000 tokens. Stel nu dat er nog eens 100 miljoen tokens vrijkomen en de vraag gelijk blijft. Het circulerend aanbod verdubbelt, dus de koers zou richting € 0,25 kunnen dalen, en je 1.000 tokens zouden dan ongeveer € 250 waard zijn. In echte markten bewegen vraag en aanbod niet zo netjes, maar het gaat om de richting: meer tokens tegenover dezelfde vraag duwen de koers van de token omlaag.

Tokenverdeling en lock-upperiodes

De tokenverdeling laat zien wie de eerste toewijzing heeft gekregen en onder welke voorwaarden. Een gebruikelijke verdeling bevat toegewezen tokens voor het team, vroege investeerders, een kas of ecosysteemfonds, en een deel voor het publiek via een verkoop, een airdrop of beloningen.

Lock-upperiodes (vesting) voorkomen dat insiders meteen verkopen. Een veelgebruikte opzet is een “cliff” van één jaar waarin niets vrijkomt, gevolgd door maandelijkse vrijgaven. Het schema voor het aanbod vertelt je wanneer die unlocks plaatsvinden. Het is de moeite waard om grote unlockdata van tevoren te kennen, omdat vroege investeerders die ver onder de huidige koers hebben gekocht, kunnen gaan verkopen.

Een fair launch is de tegenovergestelde aanpak: er worden geen tokens gereserveerd voor insiders, en iedereen krijgt op dezelfde voorwaarden toegang. Dat is zeldzaam en op zichzelf geen teken van kwaliteit.

Inflatoire en deflatoire tokenmodellen

Tokens zijn inflatoir, deflatoir of iets daartussenin, afhankelijk van of er sneller nieuwe tokens bijkomen dan er oude verdwijnen.

• Inflatoir: er worden voortdurend nieuwe tokens aangemaakt, bijvoorbeeld als stakingbeloningen voor validators. Inflatie van het aanbod verwatert het belang van iedereen die de nieuwe tokens niet ontvangt.
• Deflatoir: burnmechanismen halen tokens voorgoed uit omloop, bijvoorbeeld door een deel van de transactiekosten te vernietigen. Een deflatoir tokenomicsmodel probeert elke overgebleven token schaarser te maken.
• Gemengd: Ethereum geeft nieuwe ether uit aan validators, maar verbrandt ook een deel van de gas fees die gebruikers betalen, dus het aanbod kan groeien of krimpen, afhankelijk van hoe druk het netwerk is.

Burns klinken aantrekkelijk, maar ze helpen alleen als er echte vraag blijft. Tokens verbranden van een project dat niemand gebruikt, creëert geen waarde.

Het nut van een token en prikkels

Het nut van een token is de reden dat iemand een token nodig heeft, los van de hoop dat de koers stijgt. Veelvoorkomende toepassingen:

• Gas fees: native coins worden gebruikt om transactiekosten op hun netwerk te betalen.
• Staking: houders zetten tokens vast om een netwerk te beveiligen en verdienen beloningen met staking.
• Governancetokens: stemrecht over de regels en de kas van het protocol.
• Toegang: utilitytokens die functies, kortingen of diensten ontgrendelen.
• Liquiditeit verschaffen: beloningen voor het leveren van tokens aan handelspools, de basis van yield farming.

Sommige projecten gebruiken een model met twee tokens: één voor governance en één voor betalingen in de app. Securitytokens en real-world assets werken anders: hun waarde komt van de juridische aanspraak die ze vertegenwoordigen, zoals een obligatie, niet van de vraag op het netwerk.

Prikkels in tokenomics leunen op speltheorie: de regels proberen eerlijk gedrag winstgevender te maken dan valsspelen. Als beloningen alleen worden betaald in nieuw bijgedrukte tokens, werkt de prikkel maar zolang de marktwaarde van de token overeind blijft.

Waarom tokenomics belangrijk is voor jou

Tokenomics is belangrijk omdat het de risico’s laat zien die een koersgrafiek verbergt. Voor lezers in de EU vallen drie punten op:

1. De whitepaper is je belangrijkste bron. Onder MiCA moet iedereen die de meeste cryptoactiva aan het publiek in de EU aanbiedt een whitepaper voor cryptoactiva publiceren die de rechten en risico’s van de token uitlegt. Lees die, en vergelijk de cijfers over het aanbod met wat een block explorer laat zien.
2. Er is geen vangnet. Cryptoactiva vallen niet onder beleggerscompensatiestelsels, zoals het Nederlandse. Als slechte tokenomics een token richting nul drijft, betaalt niemand je terug.
3. Nieuwe tokens kunnen belast zijn. In Duitsland gelden staking en vergelijkbare beloningen als overig inkomen op het moment dat je ze ontvangt, met een vrijstellingsgrens van € 256 per jaar. In Nederland horen crypto’s bij je bezittingen in box 3, gewaardeerd op 1 januari.

Hoeveel tokens bestaan er? Hier controleer je het

Je kunt de tokenomics van een token in ongeveer tien minuten zelf controleren. Begin bij de whitepaper of de officiële documentatie voor het geplande schema van het aanbod en de tokenverdeling. Vergelijk die cijfers daarna met een block explorer, die laat zien hoeveel tokens er echt bestaan en welke wallets het meest aanhouden. Datasites zetten het circulerend en het totale aanbod naast elkaar, en unlocktrackers tonen de komende data waarop tokens vrijkomen. Als de cijfers niet overeenkomen, zoek dan uit waarom voordat je koopt.

Alarmsignalen van slecht ontworpen tokenomics

Slecht ontworpen tokenomics ziet er vaak hetzelfde uit. Let op:

• Een groot deel in handen van het team en vroege investeerders, met korte of geen lock-upperiodes.
• Een klein circulerend aanbod tegenover een enorm maximaal aanbod, wat betekent dat er flinke verwatering aankomt.
• Hoge beloningen die alleen in nieuwe tokens worden betaald, zonder inkomsten uit kosten of andere omzet erachter.
• Contracten waarmee het team zonder limiet meer tokens kan aanmaken.
• Cijfers over het aanbod die verschillen tussen de website en de blockchain.

Conclusie

Tokenomics vertelt je hoeveel tokens er bestaan, hoeveel er nog bijkomen en wie ze waarschijnlijk gaat verkopen. Controleer de drie cijfers over het aanbod, het schema voor unlocks en waarvoor de token echt wordt gebruikt voordat je koopt, en zie een whitepaper als een bewering die je moet controleren, niet als een belofte.

Verwante begrippen

• Circulerend aanbod
• Fully diluted valuation
• Marktkapitalisatie
• Aanbod
• Token