Wat is volatiliteit? Betekenis, hoe je het meet en volatiliteit in crypto
Volatiliteit, in het Engels volatility, is hoeveel en hoe snel de koers van een belegging over een bepaalde periode stijgt en daalt. Een zeer volatiele belegging kan binnen enkele dagen sterk stijgen of dalen, terwijl een belegging met lage volatiliteit in kleinere, gelijkmatigere stappen beweegt.
Volatiliteit is niet hetzelfde als geld verliezen, maar het is wel een goede maatstaf voor hoe hobbelig de rit wordt. Het geldt voor elke beleggingscategorie: aandelen, ETF’s, goud en vooral crypto.
Wat is volatiliteit in de financiële wereld?
Op de financiële markten beschrijft volatiliteit hoe groot de koersveranderingen van een belegging zijn, ongeacht de richting. Een aandeel dat de ene dag 3% stijgt en de volgende dag 3% daalt, is volatiel, ook als het de week eindigt waar het begon.
Beleggers gebruiken volatiliteit op drie manieren:
- Als risicomaatstaf: grotere koersschommelingen betekenen een bredere bandbreedte van mogelijke uitkomsten, inclusief grotere verliezen.
- Om beleggingen te vergelijken: een brede aandelenindex is meestal minder volatiel dan één klein bedrijf, en goud is meestal minder volatiel dan crypto.
- Om de prijs van opties te bepalen: bij de handel in opties is de verwachte volatiliteit een belangrijke factor in wat een optie kost.
Hoe je volatiliteit meet: standaarddeviatie
Volatiliteit meet je met een statistische maatstaf die standaarddeviatie heet: hoe ver de rendementen van een belegging over een bepaalde periode gewoonlijk rond hun gemiddelde liggen. Meestal wordt die uitgedrukt als een jaarlijks percentage.
Wat dat betekent voor € 1.000:
| Jaarlijkse volatiliteit | Gebruikelijke bandbreedte over één jaar rond het gemiddelde | Voorbeeld |
|---|---|---|
| 10% | ongeveer € 900 tot € 1.100 | Lage volatiliteit |
| 20% | ongeveer € 800 tot € 1.200 | Gemiddelde volatiliteit |
| 60% | ongeveer € 400 tot € 1.600 | Hoge volatiliteit |
“Gebruikelijk” betekent hier ongeveer twee van de drie jaar. In de andere jaren is de beweging groter, en bij zeer volatiele beleggingen kan die veel groter zijn. Resultaten uit het verleden vertellen je ook niet wat de volatiliteit volgend jaar zal zijn.
Historische volatiliteit vs impliciete volatiliteit
Historische volatiliteit kijkt terug: die wordt berekend uit de werkelijke koersveranderingen over bijvoorbeeld de afgelopen 30 dagen of het afgelopen jaar. Impliciete volatiliteit kijkt vooruit: die wordt afgeleid uit optieprijzen en laat zien hoeveel beweging de markt verwacht.
Bèta en de volatiliteitsindex
De bèta van een aandeel meet de relatieve volatiliteit ten opzichte van een benchmarkindex zoals de S&P 500. Een bètawaarde van 1 betekent dat het aandeel meestal meebeweegt met de bredere markt; boven 1 betekent grotere schommelingen, en onder 1 kleinere.
De bekendste volatiliteitsindex is de Cboe Volatility Index (VIX), beheerd door de Chicago Board Options Exchange. Die volgt de impliciete volatiliteit van opties op de S&P 500 en heeft de bijnaam angstindex of angstmeter, omdat hij vaak omhoogschiet als aandelenkoersen dalen.
Wat veroorzaakt marktbewegingen en volatiliteit op de aandelenmarkt?
De volatiliteit op de aandelenmarkt stijgt meestal als de onzekerheid toeneemt. Veelvoorkomende oorzaken:
- Bedrijfsnieuws: winstcijfers, winstwaarschuwingen of overnames zetten de koers van het onderliggende aandeel in beweging.
- Rente en centrale banken: besluiten van de Europese Centrale Bank of de Federal Reserve kunnen hele markten in beweging zetten.
- Economische en politieke gebeurtenissen: recessies, verkiezingen en oorlogen veranderen de marktomstandigheden snel.
- Omvang en liquiditeit: smallcaps en pennystocks zijn meestal volatieler dan largecaps, omdat er minder aandelen worden verhandeld en er minder informatie beschikbaar is.
Volatiliteit in crypto: waarom is crypto zo volatiel?
De volatiliteit van crypto is over het algemeen veel hoger dan die van aandelen of goud. Bitcoin kan op één dag enkele procenten bewegen, en kleinere munten kunnen veel meer bewegen.
Verschillende factoren drijven dat:
- Geen kasstromen: de meeste cryptoactiva leveren geen winst of dividend op, dus hun koers rust vooral op marktsentiment en verwachtingen.
- Dunne markten: munten met een kleine marktkapitalisatie worden verhandeld in ondiepe orderboeken, dus één grote order kan de koers bewegen.
- Hefboom: handelaren in derivaten gebruiken vaak geleend geld, en gedwongen liquidaties kunnen van een daling een crash maken.
- Nieuws en regelgeving: hacks, faillissementen van exchanges en regelwijzigingen raken de koers snel, omdat de markt dag en nacht handelt.
Sommigen stellen dat meer institutionele deelname, bijvoorbeeld via exchange-traded products, op termijn voor relatieve stabiliteit zorgt. Dat kan kloppen, maar dat hoeft niet, en het verandert niets aan hoe volatiel crypto in een willekeurige maand kan zijn.
Zijn sommige beleggingen volatieler dan andere?
Ja. Grofweg, van meestal het minst naar het meest volatiel: contant geld en kortlopende obligaties, brede obligatiefondsen, goud, brede aandelen-ETF’s en largecaps, smallcaps en losse aandelen, bitcoin en ether, en kleine altcoins. De volgorde ligt niet vast: goud heeft ook heftige jaren gehad en aandelenmarkten kunnen crashen. Maar het laat zien waarom de combinatie van een beleggingscategorie met lage volatiliteit en een met hoge volatiliteit verandert hoe hobbelig je hele portefeuille aanvoelt.
Is hoge volatiliteit goed of slecht?
Hoge volatiliteit kan kansen bieden voor traders, omdat koersen genoeg bewegen om eraan te verdienen. Voor een langetermijnbelegger betekent het vooral meer stress en een grotere kans om op het verkeerde moment te verkopen. Geen van beide is op zichzelf goed of slecht: het gaat erom of de volatiliteit past bij je risicobereidheid en je beleggingshorizon.
Een praktische test: stel je voor dat je € 1.000 volgende maand € 500 waard is. Als je dan in paniek zou verkopen, is de belegging waarschijnlijk te volatiel voor het bedrag dat je erin hebt gestoken.
Hoe je volatiliteit beheerst en ermee omgaat
Je kunt volatiliteit niet wegnemen, maar je kunt er wel zo mee omgaan dat ze je niet tot slechte beslissingen drijft:
- Assetallocatie. Combineer beleggingscategorieën. Door volatiele beleggingen te combineren met minder volatiele, zoals een brede ETF of goud, wordt de rit rustiger. Onze pagina over spreiding legt uit hoe.
- Bepaal je positiegrootte. Houd het meest volatiele deel van je portefeuille zo klein dat een daling van 50% je financiën niet zou schaden.
- Beleg in stappen. Met gespreid instappen koop je op vaste momenten voor een vast bedrag. Stel dat je € 100 per maand belegt en de koers € 50 is, dan € 25, dan € 50: je krijgt 2, 4 en 2 eenheden, dus 8 eenheden voor € 300, een gemiddelde prijs van € 37,50.
- Gebruik orders met beleid. Een stop-loss kan verliezen beperken, maar in volatiele markten kan die ver onder je gekozen prijs worden uitgevoerd.
- Vermijd een hefboom. Een hefboom vergroot de volatiliteit. De meeste particuliere handelaren verliezen geld met producten met een hefboom, zoals cfd’s.
Waarom volatiliteit ertoe doet voor jou in de EU
Voor beleggers in de EU komt volatiliteit op een paar concrete plekken terug:
- Risico-indicatoren: fondsen en ETF’s die in de EU worden verkocht, hebben een essentiële-informatiedocument met een risicoscore van 1 tot 7, deels gebaseerd op koersschommelingen in het verleden. Voor crypto bestaat zo’n standaardscore niet.
- Geen vergoeding bij koersdalingen: beleggerscompensatiestelsels keren alleen uit als een onderneming failliet gaat en je bezittingen ontbreken, nooit bij marktverliezen. Crypto valt er helemaal niet onder.
- Belasting over papieren waarden: in Nederland wordt de belasting in box 3 gebaseerd op wat je op 1 januari bezit, dus een volatiele belegging kan op die datum hoog gewaardeerd zijn en daarna dalen.
Wil je een rustigere lijn om met crypto te vergelijken? Onze pagina over goud legt uit op welke manieren je goud kunt aanhouden.
Conclusie
Volatiliteit is de omvang van de koersschommelingen van een belegging, gemeten als standaarddeviatie. Het is op zichzelf geen verlies, maar hoge volatiliteit betekent een bredere bandbreedte van uitkomsten en een grotere kans op een pijnlijke daling. Weet hoe volatiel je beleggingen zijn, houd de wilde delen klein, en steek alleen geld in crypto als je het je kunt veroorloven dat het flink daalt.
Verwante begrippen
Veelgestelde vragen
Wat is volatiliteit in eenvoudige woorden?
Volatiliteit is hoe sterk een koers op en neer springt. Een belegging met lage volatiliteit beweegt in kleine, gelijkmatige stappen; een belegging met hoge volatiliteit kan binnen dagen of zelfs uren sterk stijgen of dalen.
Is hoge volatiliteit goed of slecht?
Op zichzelf geen van beide. Hoge volatiliteit biedt kansen voor traders, maar betekent ook dat grotere verliezen mogelijk zijn en dat het moeilijker is om een daling uit te zitten. Voor de meeste langetermijnbeleggers betekent het vooral dat je meer geduld en een kleinere positie nodig hebt.
Wat betekent 20% volatiliteit?
Een jaarlijkse volatiliteit van 20% betekent dat het rendement van de belegging in ongeveer twee van de drie jaar binnen 20 procentpunten van het gemiddelde rendement uitkomt. Op € 1.000 is dat een gebruikelijke bandbreedte van ruwweg € 800 tot € 1.200 rond het gemiddelde, en grotere bewegingen komen nog steeds voor.
Waarom is crypto risicovoller dan aandelen?
Cryptokoersen worden vooral gedreven door sentiment en speculatie in plaats van door bedrijfswinsten, de markten voor kleinere munten zijn dun, en voor crypto bestaat geen beleggerscompensatiestelsel. Daardoor zijn de koersschommelingen groter en zijn verliezen moeilijker goed te maken dan bij een gespreid aandelenfonds.
Wat is een ander woord voor volatiliteit?
In de financiële wereld spreken mensen vaak van koersschommelingen, koersuitslagen of variabiliteit. De VIX-index wordt soms de angstmeter genoemd, omdat hij de verwachte volatiliteit op de Amerikaanse aandelenmarkt volgt.