Wat is proof of stake in crypto? Zo werkt PoS, eenvoudig uitgelegd

Proof of stake is een consensusmechanisme waarbij mensen hun eigen munten vastzetten, oftewel “staken”, om het recht te verdienen transacties te bevestigen en nieuwe blokken aan een blockchain toe te voegen. In plaats van stroom te verstoken zoals bitcoinminers, zetten validators geld op het spel: ze verdienen beloningen voor eerlijk gedrag en kunnen een deel van hun stake verliezen als ze vals spelen. Ethereum, Cardano, Solana en de meeste nieuwere blockchainnetwerken gebruiken een vorm van proof of stake (PoS), en het is een van de twee belangrijkste ideeën in blockchaintechnologie om overeenstemming te bereiken.

Wat is proof of stake in crypto, in gewone woorden?

Proof of stake is een manier waarop duizenden computers die elkaar niet vertrouwen het zonder centrale autoriteit eens worden over één gedeeld overzicht van transacties. De borg is de truc: wil je meebeslissen over wat er in het volgende blok komt, dan moet je eerst je eigen munten op het spel zetten.

Elke blockchain heeft zo’n regel nodig. Zonder zo’n regel zou iedereen neptransacties kunnen schrijven of hetzelfde geld twee keer kunnen uitgeven. Proof of work lost dat op met rekenkracht, proof of stake met kapitaal. In een proof-of-stake-model hebben de mensen die transacties verifiëren en blokken valideren geen rekenkracht of verwerkingskracht nodig om te winnen; ze hebben munten nodig die op het spel staan.

De mensen die dit werk doen, heten validators. Een validator is software, gedraaid door een persoon of bedrijf, die munten in staking aanhoudt, blockchaintransacties controleert en over elk nieuw blok stemt. Full nodes houden ook een kopie van de blockchain bij en controleren de regels, maar alleen validators zetten munten op het spel en krijgen daar beloningen voor.

Hoe werkt een proof-of-stake-systeem?

Proof of stake werkt in een cyclus die zich steeds herhaalt. De details verschillen per netwerk, maar de meeste PoS-systemen volgen dezelfde basisstappen.

De economische prikkel doet het werk. Valsspelen zou betekenen dat je een grote borg riskeert voor een kleine winst, en omdat validators elkaars werk bevestigen, kan één validator niet ongemerkt een nepblok binnensmokkelen.

Blokbeloningen en slashing

Blokbeloningen zijn de wortel. Op Ethereum verdienen validators ETH-beloningen voor het voorstellen en bevestigen van blokken, deels betaald in nieuw uitgegeven ETH, wat de totale voorraad vergroot, en deels uit transactiekosten. Nieuwe validators komen eerst in een wachtrij voordat ze kunnen beginnen met verdienen.

Slashing is de straf voor aantoonbaar slecht gedrag, zoals het ondertekenen van twee verschillende blokken voor hetzelfde slot. Een deel van de stake van de validator wordt vernietigd en de validator wordt uit het netwerk verwijderd. Dit is wat het systeem beveiligt: wie de blockchain aanvalt, verliest precies het geld dat nodig is om hem aan te vallen.

Proof of stake vs proof of work

Proof of stake en proof of work zijn de twee consensusmechanismen achter de meeste grote cryptomunten. Ze streven naar hetzelfde resultaat, een grootboek dat niemand kan herschrijven, maar op verschillende manieren. Bij PoW-mining strijden PoW-miners met rekenkracht tegen elkaar, zoals op de Bitcoin-blockchain. Bij proof of stake concurreren validators niet op snelheid; het protocol kiest er gewoon een, en andere deelnemers controleren het werk.

Op het eerste gezicht lijkt proof of stake op elke regel beter, maar de afwegingen zijn echt. Proof of work heeft het langere trackrecord, en de beveiliging ervan rust op iets buiten het systeem (energie). Proof of stake rust op de munten zelf, en volgens critici bevoordeelt dat wie al het meest heeft.

Ethereum PoS en de daling van het energieverbruik

De overstap van Ethereum van proof of work naar proof of stake, bekend als de Merge, vond plaats op 15 september 2022. Het Ethereum-netwerk bleef draaien, met dezelfde saldi en smart contracts, maar de validatie van blokken ging van miners over naar validators met ETH in staking.

De grootste verandering was het energieverbruik. De Ethereum Foundation schat dat de Merge het energieverbruik van Ethereum met ongeveer 99,95% heeft verlaagd. Proof of work werd bekritiseerd omdat het net zoveel stroom gebruikte als kleine landen; met proof of stake viel dat argument voor Ethereum grotendeels weg, terwijl het voor Bitcoin een discussiepunt blijft. Die winst in energie-efficiëntie is de belangrijkste reden dat de meeste nieuwe blockchains voor een PoS-consensusmechanisme kiezen.

Voordelen en nadelen van proof of stake (PoS)

Proof of stake heeft verschillende voordelen, maar kent ook risico’s. Dit zijn de belangrijkste punten aan beide kanten.

Voordelen:

• Energiezuinig. Geen miningrace, dus geen verspilde energie of gespecialiseerde hardware.
• Lagere drempel voor deelnemers aan het netwerk. Je kunt via stakingpools meedoen zonder miningapparatuur te kopen.
• Beveiliging door kapitaal. Een aanvaller zou een groot deel van alle munten in staking nodig hebben en zou het risico lopen die te verliezen.

Nadelen:

• Concentratie. Grote exchanges en stakingaanbieders kunnen een groot deel van de munten in staking beheren, en dat verzwakt de decentralisatie.
• De rijken worden rijker. Beloningen gaan naar wie al de meeste munten heeft.
• Nieuwer ontwerp. Problemen zoals long-range-aanvallen, waarbij een aanvaller oude validatorsleutels gebruikt om een alternatieve geschiedenis op te bouwen, vragen om extra waarborgen.
• Complexiteit. Meer regels betekenen meer dingen die in de software mis kunnen gaan.

Wat proof of stake voor jou betekent

Voor de meeste beleggers is proof of stake belangrijk vanwege staking: je kunt je munten inzetten voor de beveiliging van het netwerk en daarmee beloningen verdienen. Je hebt geen 32 ETH of eigen validator nodig; exchanges en stakingpools bundelen veel kleine bedragen.

Een eenvoudig voorbeeld. Je staket voor € 1.000 aan ETH via een exchange. In een jaar verdien je wat extra ETH als stakingbeloning, min de commissie van de exchange. Als de koers van ETH in dat jaar 30% daalt, is je inleg ongeveer € 700 waard plus beloningen. De beloningen zijn een kleine extra; het koersrisico is de hoofdzaak.

Of staking zinvol is voor jou, hangt af van andere factoren dan het beloningspercentage. Controleer deze punten voordat je staket:

• Heeft het platform een vergunning? Kies in de EU een crypto-exchange met een MiCA-vergunning en controleer die in het register van ESMA. Je kunt opties vergelijken op onze pagina over platforms voor crypto staking.
• Kun je eruit? Sommige netwerken en platforms hebben een unbondingperiode of lock-upperiode, dus je moet misschien dagen wachten voordat je kunt verkopen.
• Wie draagt het slashingrisico? Vraag of het platform straffen vergoedt of ze aan jou doorberekent.
• Belasting. Stakingbeloningen kunnen belast zijn. In Nederland valt crypto in box 3, die belasting heft over een forfaitair rendement op wat je op 1 januari bezit.

Er is ook een Europese kant aan energie. MiCA verplicht cryptoplatforms om informatie te publiceren over de klimaat- en milieueffecten van het consensusmechanisme achter elk cryptoactivum dat ze aanbieden, zodat je proof-of-stake- en proof-of-work-munten op dat punt kunt vergelijken.

Andere soorten PoS-consensusmechanismen

Niet alle PoS-blockchains lijken op Ethereum. Bij delegated proof of stake stemmen houders op een klein aantal blokproducenten. Bij nominated proof of stake, dat Polkadot gebruikt, steunen houders validators die ze vertrouwen. Solana combineert proof of stake met een eigen systeem voor tijdregistratie om nieuwe transacties snel te verwerken. Het kernidee blijft hetzelfde: de stake van de validator houdt hem eerlijk.

Conclusie

Proof of stake beveiligt een blockchain met geld dat op het spel staat in plaats van met stroom. Het maakte Ethereum veel energiezuiniger en opende staking voor gewone houders, maar stakingbeloningen wegen nooit op tegen het risico dat de munt zelf in waarde daalt.

Verwante begrippen

• Proof of work
• Staking
• Validator
• Slashing
• Ethereum