Wat is een pump-and-dump in crypto? Zo herken en vermijd je er een

Een pump-and-dump in crypto is een constructie waarbij een groep de koers van een munt opdrijft met gecoördineerde aankopen en hype, daarna verkoopt tegen de opgeblazen koers en iedereen die laat kocht met de verliezen laat zitten. Het is een vorm van marktmanipulatie die is overgenomen van pennystocks, en het werkt het best bij kleine tokens waarin weinig mensen handelen. In de EU is manipulatie van cryptoactiva die op gereguleerde platforms worden verhandeld, verboden onder de regels tegen marktmisbruik in MiCA.

Wat is een pump-and-dump in crypto, in gewone woorden?

Een pump-and-dump is het exitplan van iemand anders, met jou als koper. De organisatoren kopen eerst en goedkoop, wekken enthousiasme zodat andere beleggers massaal instappen, en verkopen hun bezit vlak bij de top aan die beleggers.

De naam zegt het al:

• Pump: de koers opdrijven met koopdruk, onjuiste of misleidende beweringen en hype.
• Dump: alles verkopen zolang de koers hoog is. Zodra de organisatoren weg zijn, crasht de koers en blijven nieuwkomers zitten met een munt die nog maar een fractie waard is van wat ze ervoor betaalden.

Pump-and-dumpconstructies zijn veel ouder dan crypto. Op traditionele markten richten ze zich op aandelen van kleine bedrijven, en Amerikaanse instanties zoals de Securities and Exchange Commission en de Financial Industry Regulatory Authority waarschuwen er al tientallen jaren voor. Cryptomarkten maakten ze makkelijker: iedereen kan in enkele minuten een nieuwe token maken, de handel loopt dag en nacht door, en sociale media verspreiden hype sneller dan welk malafide belcentrum met ongevraagde telefoontjes ook.

Zo werkt een pump-and-dump

De meeste pump-and-dumps in crypto volgen dezelfde vier fases. De tactieken veranderen, de volgorde niet.

Een rekenvoorbeeld in euro’s

Stel dat een groep een token koopt voor € 0,01. Na twee dagen hype staat de koers op € 0,05. Jij ziet de token bij € 0,04 in de trends staan en koopt voor € 500, goed voor 12.500 tokens. De organisatoren verkopen, en een uur later staat de koers op € 0,008. Je 12.500 tokens zijn nu € 100 waard: een verlies van € 400, oftewel 80%. De organisatoren, die kochten voor € 0,01 en verkochten rond € 0,04 tot € 0,05, hebben hun geld ruwweg verviervoudigd, en die winst kwam van mensen zoals jij.

Proberen te verkopen tijdens de crash maakt het meestal erger. Bij een token met weinig liquiditeit zijn er misschien bijna geen kopers meer, dus elke verkooporder duwt de koers verder omlaag.

Alarmsignalen van een pump-and-dump

De alarmsignalen zijn meestal zichtbaar als je kijkt voordat je koopt. Doe je eigen onderzoek, en zie elk van deze signalen als een reden om te stoppen:

• Een plotselinge koerspiek zonder echt nieuws erachter, of alleen “nieuws” dat je niet kunt controleren via de officiële kanalen van het project.
• Een piepkleine marktwaarde en weinig handelsvolume. Kleine tokens hebben weinig geld nodig om te bewegen.
• Geconcentreerd bezit. On-chaingegevens laten zien dat een paar wallets het grootste deel van de voorraad bezitten.
• Druk en aftellen. “Koop vóór 20:00”, “laatste kans”, “volgende 100x”.
• Promotors die niet willen zeggen of ze betaald worden, of die zelf de munt bezitten die ze promoten.
• Handel op maar één kleine exchange of een gedecentraliseerde exchange, waar niemand de notering controleert.
• Beloftes van zekere winst. Echt beleggingsadvies belooft nooit rendement.

Sommige pump-and-dumps zijn ook regelrechte oplichting: de “community” die je uitnodigt, wordt gerund door de organisatoren, en de screenshots van winsten zijn nep.

Pump-and-dump vs rug pulls en ponzifraude

Een pump-and-dump is een van meerdere cryptoconstructies die er van buitenaf hetzelfde uitzien. Bij een pump-and-dump drijven organisatoren de koers van een token op en verkopen ze in de hype. Bij een rug pull halen de eigen ontwikkelaars van het project het geld of de liquiditeit weg en verdwijnen ze. Ponzifraude betaalt vroege beleggers uit met het geld van nieuwe beleggers en belooft een stabiel rendement tot de instroom stopt. Voor late kopers lopen ze alle drie hetzelfde af: met een token of een account dat bijna niets meer waard is.

Waarom pump-and-dumps belangrijk zijn voor jou

Pump-and-dumps zijn belangrijk omdat de verliezen bijna volledig bij gewone beleggers terechtkomen, en het geld zelden terugkomt. Cryptotransacties zijn definitief, de organisatoren zijn vaak anoniem, en tegen de tijd dat een koers crasht, is de winst al doorgesluisd.

De EU-regels: MiCA en marktmisbruik

Sinds MiCA op 30 december 2024 volledig van toepassing werd, heeft de EU regels tegen marktmisbruik voor crypto, naar het voorbeeld van die voor aandelen. Ze verbieden:

• Marktmanipulatie, waaronder transacties die valse signalen geven over aanbod, vraag of koers.
• Het verspreiden van onjuiste of misleidende informatie via de media of internet om een koers te bewegen.
• Handel met voorwetenschap en het wederrechtelijk meedelen van voorwetenschap.

Cryptoplatforms die transacties regelen of uitvoeren, moeten ook systemen hebben om verdachte orders op te sporen en die te melden bij hun toezichthouder. Nationale toezichthouders zoals de AFM in Nederland en BaFin in Duitsland kunnen onderzoek doen en boetes opleggen, en in veel EU-landen is marktmanipulatie ook strafbaar.

Het addertje: deze regels gelden voor cryptoactiva die zijn toegelaten tot de handel op een door de EU gereguleerd platform. Een token die alleen op een gedecentraliseerde exchange of een offshoreplatform wordt verhandeld, kan erbuiten vallen, en daar spelen de meeste pump-and-dumps zich nu juist af. De realistische aanname is dat geen toezichthouder je geld terughaalt.

Lid worden van een pumpgroep is geen kortere weg

Sommige groepen nodigen je openlijk uit om “mee te doen aan de pump”. Je bent geen insider: de mensen die de groep runnen, kopen voor de aankondiging en verkopen aan leden terwijl die massaal instappen. Bij een token die op een EU-platform wordt verhandeld, kun je door mee te doen aan gecoördineerde manipulatie ook zelf de wet overtreden.

Zo voorkom je dat je slachtoffer wordt

Voorkomen dat je slachtoffer wordt, komt vooral neer op vertragen. Een echte kans is er morgen nog; een pump niet.

• Blijf bij platforms met een vergunning. Koop op een exchange met een MiCA-vergunning, waar de controle op marktmisbruik geldt, en controleer elk platform in het register van ESMA.
• Controleer de basis. Wie er achter de token zit, wat hij doet, hoe de voorraad is verdeeld, en of sites van derden hetzelfde nieuws melden.
• Houd posities klein. Leg er nooit meer in dan je volledig kunt missen. Lees onze uitleg over positiegrootte.
• Negeer de hype. Is de enige reden om te kopen dat de koers stijgt en anderen kopen, dan is dat FOMO, geen onderzoek.

Denk je dat je een pump-and-dump hebt gezien, meld het dan. Meld het bij de exchange waarop de token wordt verhandeld en bij je nationale toezichthouder, zoals de AFM of BaFin. Ben je misleid en heb je geld betaald, doe dan ook aangifte bij de politie. Lees meer over marktmanipulatie, rug pulls en andere vormen van oplichting met crypto.

Conclusie

Een pump-and-dump maakt van hype de winst van iemand anders. Schiet een kleine munt zonder duidelijke reden omhoog en dringen onbekenden erop aan dat je nu koopt, dan ben jij hoogstwaarschijnlijk de koper die ze zoeken.

Verwante begrippen

• Marktmanipulatie
• Rug pull
• Oplichting
• FOMO
• Liquiditeit