Wat is fiatgeld? Betekenis, voorbeelden en fiat in crypto

Fiatgeld is geld dat waarde heeft omdat een overheid het tot wettig betaalmiddel verklaart en mensen erop vertrouwen, niet omdat het gedekt is door goud of een andere fysieke grondstof. De euro, de Amerikaanse dollar en het Britse pond zijn allemaal fiatvaluta’s. In crypto is “fiat” de korte benaming voor dit gewone geld: de euro’s die je op een exchange stort om bitcoin te kopen, en de euro’s die je terugkrijgt als je verkoopt.

Wat is fiatvaluta?

Fiatvaluta is door een overheid uitgegeven geld dat je niet kunt inwisselen voor een vaste hoeveelheid goud of zilver. Het woord komt uit het Latijn en betekent “het geschiede”: het geld bestaat bij decreet van de overheid.

Fiatgeld is meer dan contant geld. Bankbiljetten en munten zijn er maar een klein deel van; het meeste fiatgeld is digitaal geld op bankrekeningen, dat ontstaat wanneer commerciële banken geld uitlenen. Wat het allemaal gemeen heeft: het is wettig betaalmiddel (het moet worden geaccepteerd om schulden te voldoen), je betaalt er belasting mee, en de waarde berust op het vertrouwen van het publiek in de overheid die het uitgeeft en haar centrale bank.

Voorbeelden van fiatvaluta’s

Bijna elke valuta in de moderne economie is fiat. De belangrijkste valuta’s:

Hoe werkt fiatvaluta?

Fiatvaluta werkt omdat mensen die accepteren in ruil voor goederen en diensten, in het vertrouwen dat anderen die op hun beurt van hen accepteren. Ze vervult de drie functies van geld: ruilmiddel, rekeneenheid (prijzen staan in euro’s) en waardeopslag, in elk geval over kortere periodes.

Het meeste nieuwe geld wordt gecreëerd door commerciële banken wanneer ze geld uitlenen, binnen grenzen die de regelgeving stelt. De centrale bank stuurt het hele bankenstelsel via de rente. Dat geeft moderne economieën flexibiliteit: in een crisis kan een centrale bank de rente verlagen of de geldhoeveelheid vergroten om de economische groei te ondersteunen.

Fiatgeld vs warengeld

Het belangrijkste verschil is de dekking. Warengeld, zoals gouden munten, heeft een eigen intrinsieke waarde. Representatief geld is papier dat je kunt inwisselen voor een vaste hoeveelheid van een grondstof. Achter fiatgeld staat geen tastbare waarde.

De meeste landen koppelden hun papiergeld lange tijd aan goud onder de gouden standaard. Na de Tweede Wereldoorlog koppelde het Bretton Woods-stelsel de belangrijkste valuta’s aan de Amerikaanse dollar, en de dollar aan goud. In 1971 maakten de Verenigde Staten een einde aan die koppeling, en sindsdien draait het monetaire stelsel van de wereld op fiatvaluta’s.

Valuta’s die door een grondstof worden gedekt, beperken hoeveel geld een overheid kan drukken, maar ze maken het ook moeilijk om op de economische omstandigheden te reageren. Anders dan bij warengeld kan het aanbod van fiatgeld meegroeien met de economie, en dat is een sterk punt en, bij misbruik, een zwak punt.

Hoe centrale banken fiatgeld beheren

Centrale banken beheren fiatgeld vooral door de rente vast te stellen, die beïnvloedt hoeveel banken uitlenen en daarmee de geldhoeveelheid. De Europese Centrale Bank streeft op middellange termijn naar 2% inflatie. Als de inflatie boven die doelstelling ligt, verhoogt de ECB de rente; als de economie zwak is, verlaagt ze die.

Te veel geld dat te weinig goederen najaagt, veroorzaakt inflatie, en elke fiatvaluta verliest in de loop van de tijd langzaam koopkracht. Politieke instabiliteit of roekeloos geld drukken kan dat laten omslaan in hyperinflatie, zoals verschillende landen hebben meegemaakt. Onafhankelijke centrale banken en overheidsregulering bestaan om dat te voorkomen en de economische stabiliteit te bewaren.

Voordelen en risico’s van fiatgeld

Fiatgeld is goedkoop te maken, flexibel en overal geaccepteerd, maar de waarde hangt af van goed beleid.

• Flexibiliteit: centrale banken kunnen op crises reageren in plaats van vast te zitten aan een vast aanbod.
• Gemak: het werkt voor dagelijkse financiële transacties, internationale handel en belastingbetalingen.
• Inflatierisico: met een biljet van € 100 koop je elk jaar minder als de prijzen stijgen. Geld op een spaarrekening kan koopkracht verliezen als de rente lager is dan de inflatie.
• Vertrouwensrisico: een fiatvaluta is maar zo sterk als de instellingen erachter.

Dat inflatierisico is een van de redenen dat mensen naar beleggen kijken, of het nu in ETF’s, goud of crypto is. Ook al die beleggingen kunnen in waarde dalen.

Fiat vs crypto

Fiatvaluta’s worden uitgegeven en beheerd door een centrale autoriteit, terwijl cryptocurrencies zoals bitcoin draaien op netwerken zonder uitgever. Bitcoin heeft een vast aanbod van 21 miljoen munten; het aanbod van de euro wordt beheerd door de ECB. Bitcoin is in de EU geen wettig betaalmiddel, dus niemand is verplicht het te accepteren.

Crypto is ook veel volatieler. Een euro is morgen ongeveer evenveel waard als vandaag; bitcoin kan op één dag 10% bewegen, en cryptoactiva kunnen al hun waarde verliezen. Daartussen zitten stablecoins: digitale activa die ontworpen zijn om een fiatvaluta te volgen. Onder MiCA geldt een stablecoin die één valuta volgt, zoals een euro-stablecoin, als e-geldtoken. De uitgever moet een bank of e-geldinstelling met een vergunning zijn, en je hebt het recht om de token tegen de nominale waarde in te wisselen.

Digitaal centralebankgeld

Digitaal centralebankgeld (CBDC) is een digitale vorm van fiatgeld die rechtstreeks door een centrale bank wordt uitgegeven, anders dan de banktegoeden die je nu hebt, want die zijn een vordering op een commerciële bank. De ECB werkt aan een digitale euro voor dagelijkse betalingen; de invoering hangt af van EU-wetgeving en een definitief besluit van de ECB. Een CBDC blijft fiatgeld, geen cryptocurrency.

Fiat bij crypto-exchanges en brokers

Op een crypto-exchange is fiat wat je stort om crypto te kopen en wat je opneemt als je verkoopt. Van euro’s naar crypto gaan heet een on-ramp; de weg terug is een off-ramp.

Twee punten zijn belangrijk voor inwoners van de EU. Ten eerste: gebruik een cryptoaanbieder met een MiCA-vergunning, wat je kunt controleren in het register van ESMA. Ten tweede: ga er niet van uit dat het depositogarantiestelsel van € 100.000 ook je euro’s op een crypto-exchange dekt: het dekt tegoeden bij banken, en een cryptoplatform is geen bank. MiCA verplicht het platform wel om het geld van klanten gescheiden te houden, bij een bank of centrale bank. Crypto verkopen voor fiat kan ook belastbaar zijn; in Duitsland wordt bijvoorbeeld winst belast op crypto die je een jaar of korter hebt aangehouden.

Gaat crypto fiat vervangen?

Het is onwaarschijnlijk dat crypto fiatgeld voor dagelijks gebruik binnenkort vervangt. Prijzen, lonen, huren en belastingen in Europa worden allemaal in euro’s vastgesteld, en overheden bepalen wat als wettig betaalmiddel geldt. Stablecoins en een mogelijke digitale euro veranderen waarschijnlijk eerder hoe fiatgeld zich verplaatst dan dat ze het vervangen.

Verwante begrippen

• Stablecoin
• On-ramp
• Off-ramp
• Handelspaar
• Cryptocurrency