Wat is blockchain?

Een blockchain is een gedeeld digitaal grootboek dat over veel computers is gekopieerd, waarin nieuwe gegevens worden toegevoegd in gekoppelde bundels, blokken genoemd, en waarin oude gegevens niet ongemerkt kunnen worden veranderd. Omdat elke deelnemer dezelfde kopie heeft, kunnen mensen die elkaar niet kennen of vertrouwen het eens worden over wie wat bezit, zonder bank of andere centrale autoriteit ertussen. Blockchaintechnologie maakt Bitcoin en andere cryptomunten mogelijk.

Wat is blockchain?

Blockchain is een soort distributed-ledgertechnologie: een database die wordt gedeeld door een netwerk van computers in plaats van door één bedrijf te worden opgeslagen. Elke computer, een node genoemd, houdt een volledige kopie bij, en de kopieën blijven synchroon via regels die elke deelnemer volgt.

Wat een blockchain anders maakt dan een traditionele database, is hoe hij met wijzigingen omgaat. In een normale database kan een beheerder elke regel aanpassen of verwijderen. Een blockchain is append-only: je kunt nieuwe gegevens toevoegen, maar wat al op de blockchain staat, kan niet worden veranderd zonder elk blok dat erna kwam opnieuw te maken, op de meeste computers in het netwerk tegelijk. Zo krijg je een onveranderlijke administratie die iedereen kan controleren.

Het idee om gegevens met cryptografie aan elkaar te koppelen om te bewijzen wanneer een document bestond, gaat terug op onderzoek naar tijdstempels voor documenten in 1991. Bitcoin, in 2009 gelanceerd als gedecentraliseerde digitale munt, was het eerste grote blockchainsysteem dat in de praktijk werkte.

Hoe werkt blockchain?

Blockchain werkt door transacties in blokken te groeperen, ze in het hele netwerk te controleren en elk nieuw blok met een cryptografische hash aan het vorige te koppelen. Dit gebeurt er als je crypto verstuurt:

1. Je ondertekent een transactie. Je wallet ondertekent de transactie met je private key, en dat bewijst dat het geld van jou is zonder de sleutel prijs te geven.
2. De transactie wordt gedeeld met het netwerk. Ze gaat naar het gedistribueerde netwerk van nodes.
3. Nodes valideren transacties. Ze controleren de handtekening en of je genoeg saldo hebt.
4. Er ontstaat een nieuw blok. Geldige blockchaintransacties worden door een miner of validator gebundeld in een nieuw blok, volgens het blockchainprotocol.
5. Het blok wordt gekoppeld. Het blok bevat de hash van het blok ervoor, dus als je een oud blok verandert, klopt elk volgend blok niet meer.
6. Iedereen werkt zijn kopie bij. Alle deelnemers aan het netwerk voegen het blok toe, en de transactie maakt nu deel uit van de gedeelde transactieadministratie.

Een praktisch voorbeeld: je stuurt 100 euro-stablecoins van je account bij een exchange naar de wallet van een vriend. Binnen enkele seconden tot minuten, afhankelijk van de keten, staat de overboeking in een blok en kan je vriend die zien in een openbare blockexplorer. Je betaalt netwerkkosten die variëren van centen tot enkele euro’s, afhankelijk van de blockchain en hoe druk die is, en zodra het blok bevestigd is, kan niemand de betaling terugdraaien.

Consensus: hoe het netwerk het eens wordt

Een consensusmechanisme bepaalt wie het volgende blok mag toevoegen en hoe iedereen het eens wordt over één versie van het grootboek. De Bitcoin-blockchain gebruikt proof of work, waarbij miners rekenkracht en elektriciteit inzetten om het recht te winnen een blok toe te voegen. De Ethereum-blockchain gebruikt proof of stake, waarbij validators munten als borg vastzetten en een deel daarvan verliezen als ze vals spelen. Lees meer over consensusmechanismen en over wat er in een blok zit.

Soorten blockchainnetwerken

Er zijn vier hoofdsoorten blockchainnetwerken. Ze verschillen in wie de gegevens kan lezen, wie blokken kan toevoegen en hoe gedecentraliseerd ze zijn.

Publieke blockchains

Publieke blockchains zoals het bitcoinnetwerk zijn open: iedereen kan het grootboek lezen, transacties versturen en een node draaien. Die openheid maakt de decentralisatie van blockchain echt, maar betekent ook dat elke transactie zichtbaar is en dat je transactiekosten betaalt om het netwerk te gebruiken.

Private blockchains en consortiumblockchains

Private blockchains beperken de toegang tot goedgekeurde deelnemers. Daardoor zijn ze sneller en meer privé, maar je moet vertrouwen op wie ze beheert. Een consortiumblockchain wordt gedeeld door meerdere bedrijven, bijvoorbeeld financiële instellingen die één zakelijk netwerk willen om transacties af te wikkelen zonder dat één partij eigenaar is van de hele database.

Toepassingen van blockchain buiten crypto

Blockchaintoepassingen gaan veel verder dan digitaal geld, al is crypto nog altijd veruit de grootste toepassing. De belangrijkste toepassingen nu zijn:

• Digitale activa en betalingen. Bitcoin, stablecoins en andere virtuele valuta verplaatsen waarde zonder bank, een beetje zoals contant geld op internet.
• Smart contracts. Programma’s op blockchainplatforms zoals Ethereum die processen automatiseren, bijvoorbeeld geld vrijgeven als aan voorwaarden is voldaan. Ze vormen de basis van decentralized finance.
• Getokeniseerde effecten. Aandelen en obligaties die op een blockchain zijn vastgelegd. Met het DLT Pilot Regime van de EU kunnen gereguleerde bedrijven testen hoe ze die op deze manier verhandelen en afwikkelen.
• Ketenbeheer. Bedrijven volgen goederen van fabriek tot winkel in een gedeeld grootboek.
• Zorg en dossiers. Projecten hebben onderzocht hoe ze gegevens zoals medische dossiers of bewijzen dat een document bestond kunnen opslaan, zodat zorgverleners ze beveiligd kunnen delen.

Veel blockchainprojecten buiten crypto zijn klein gebleven of gestopt, omdat een gedeelde database het werk vaak net zo goed doet. Blockchain is het nuttigst als meerdere partijen één administratie nodig hebben, maar niet op één beheerder willen vertrouwen.

Waarom blockchain voor jou belangrijk is

Voor jou als cryptogebruiker verklaart de blockchain drie dingen: waarom overboekingen definitief zijn, waarom kosten variëren en waarom je sleutels zo belangrijk zijn.

• Overboekingen zijn definitief. Er is geen bank die je kunt bellen. Stuur je crypto naar het verkeerde adres of het verkeerde netwerk, dan ben je het meestal kwijt.
• Je sleutels zijn je toegang. Je cryptografische sleutels, niet je naam, bepalen wie je munten op de blockchain beheert. Raak je ze kwijt, dan kan niemand je toegang herstellen; deel je ze, dan kan iedereen je geld weghalen.
• Alles is openbaar. Gegevens op een publieke blockchain zijn voor iedereen zichtbaar. Je naam staat er niet in, maar exchanges koppelen je adres via KYC aan je identiteit.

Wat EU-regels zeggen over blockchain

EU-regels reguleren niet de blockchaintechnologie zelf, maar de bedrijven die erop bouwen. Onder MiCA hebben crypto-exchanges een vergunning nodig, moeten ze je crypto gescheiden houden van hun eigen crypto en moeten ze de klimaatimpact van het consensusmechanisme van elke munt bekendmaken. De travel rule verplicht exchanges om gegevens van verzender en ontvanger mee te sturen met cryptoverzendingen. Privacywetgeving zorgt voor een extra complicatie: omdat gegevens op een publieke blockchain niet kunnen worden verwijderd, raden privacytoezichthouders in de EU af om persoonsgegevens on-chain te zetten.

Hoe goed is blockchain beveiligd?

Een grote publieke blockchain is heel moeilijk te manipuleren, omdat een aanvaller het grootste deel van de rekenkracht of van de munten in staking van het netwerk in handen zou moeten krijgen. Kleinere ketens zijn kwetsbaarder voor zulke “51%-aanvallen”. De meeste verliezen komen echter niet van de blockchain zelf, maar van gehackte exchanges, gebrekkige smart contracts, phishing en kwijtgeraakte sleutels. Onze beveiligingstips voor crypto laten zien hoe je jezelf beschermt.

Conclusie

Een blockchain is een onveranderlijk digitaal grootboek dat veel computers delen, zodat mensen het zonder tussenpersoon eens kunnen worden over wie wat bezit. Het maakt beveiligde transacties tussen onbekenden mogelijk, maar betekent ook: geen knop om iets ongedaan te maken en geen helpdesk. Wil je het in actie zien, lees dan hoe Bitcoin het gebruikt, of hoe nodes het netwerk draaiende houden.

Verwante begrippen

• Blok
• Bitcoin
• Decentralisatie
• Consensusmechanisme
• Node